Το 1814 τρεις μηλιώτες ιερείς και υπέρμαχοι των ιδεών του Διαφωτισμού, οι Aνθιμος Γαζής, Γρηγόριος Κωνσταντάς και Δανιήλ Φιλιππίδης, ιδρύουν στις Μηλιές του Πηλίου την περίφημη Μηλιώτικη Σχολή. Η Σχολή εξοπλίστηκε με βιβλία, χάρτες και επιστημονικά όργανα σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά ακαδημαϊκά δεδομένα. Σύντομα κέρδισε πανελλήνια αναγνώριση τόσο για τις πρωτοποριακές παιδαγωγικές μεθόδους διδασκαλίας, όσο και για την πλουσιότατη βιβλιοθήκη της. Η λειτουργία της διακόπηκε με την έναρξη της Ελληνικής επανάστασης το 1821. Παρά τις σοβαρές ζημιές που υπέστη στα χρόνια του Αγώνα, ο Κωνσταντάς θα την επαναλειτουργήσει από το 1834 μέχρι το θάνατό του το 1844. Η σχολή τότε θα κλείσει οριστικά.

Το 1928 με δωρεά της Κρυσταλλίας Οικονομάκη θεμελιώνεται κοντά στην πλατεία του χωριού, κτίριο για να στεγαστούν τα σωζόμενα βιβλία και όργανα της Μηλιώτικης σχολής. Στο κτίριο αυτό στεγάζεται σήμερα η Βιβλιοθήκη Μηλεών που έγινε δημόσια το 1955. Το 1973, με σχέδια του Αργύρη Φιλιππίδη προστίθεται και ο πρώτος όροφος. Το ιστορικό τμήμα της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Μηλεών περιλαμβάνει 1658 τίτλους βιβλίων, σε πολλαπλές εκδόσεις και αντίτυπα, που τυπώθηκαν από το 1497 έως το 1899. Η συλλογή των παλαιών βιβλίων αριθμεί σήμερα 3.500 περίπου τόμους. Εκτός από τα έντυπα βιβλία υπάρχουν 19 κατάστιχα, 116 χειρόγραφα του 18ου κυρίως αιώνα, φύλλα από κώδικες του 10ου, 11ου, και 12ου αιώνα και 1000 περίπου λυτά έγγραφα. Στη βιβλιοθήκη επίσης εκτίθενται τα σωζόμενα εποπτικά όργανα της σχολής, προσωπικά αντικείμενα των ιδρυτών της, και το λάβαρο της τοπικής επανάστασης. Το δανειστικό τμήμα περιλαμβάνει 13.000 περίπου βιβλία και περιοδικά και εμπλουτίζεται συνεχώς. Παράλληλα πραγματοποιείται η ηλεκτρονική καταγραφή του υλικού της βιβλιοθήκης και η σύνδεσή της με άλλες βιβλιοθήκες και εκπαιδευτικά ιδρύματα. Από το 2003 η Βιβλιοθήκη Μηλεών συμμετέχει σε πρόγραμμα για την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών στο χώρο του πολιτισμού και λειτουργεί ένα άρτια εξοπλισμένο Δημόσιο Κέντρο Πληροφόρησης, σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο της βιβλιοθήκης, με πρόβλεψη για την εξυπηρέτηση ατόμων με ειδικές ανάγκες. Παρέχει στο κοινό τη δυνατότητα άμεσης και ελεύθερης πρόσβασης στο διαδίκτυο καθώς και την ευκαιρία χρήσης ποικίλου εκπαιδευτικού και πληροφοριακού υλικού σε ηλεκτρονική.

© 2006 Κατερίνα Αναγνώστου - Βίκυ Τσιργούλα, για τη Δημόσια Βιβλιοθήκη Μηλεών